(ou por que sen cambio estrutural non hai vitorias reais)
Hai unha ilusión perigosa que convén romper canto antes:
“Xa gañamos”.
Dereitos recoñecidos.
Leis aprobadas.
Sentenzas históricas.
Fotos celebrando.
E, sen embargo,
todo iso pode desfacerse.
Non porque falte razón moral.
Senón porque segue intacto o modelo social que permite reverter esas conquistas.
Vitorias subalternas nun taboleiro liberal
Exemplos sobran:
- dereito ao aborto
- Black Lives Matter
- dereitos LGTBIQ+
- avances en igualdade formal
Todas loitas xustas.
Todas necesarias.
Todas duramente conquistadas.
Pero hai unha pregunta incómoda que raramente se fai:
En que marco se gañaron esas vitorias?
Resposta curta:
no marco liberal.
E iso ten consecuencias.
O liberalismo concede, non garante
O liberalismo funciona así:
- recoñece dereitos individuais
- mentres non alteren a estrutura de poder
- mentres non cuestionen a propiedade
- mentres non afecten á acumulación de capital
Os dereitos convértense en:
- conquistas legais
- non en transformacións estruturais
E o que se concede por lei,
pode retirarse por lei.
O exemplo máis claro: o aborto
Durante décadas, o dereito ao aborto foi presentado como:
unha conquista irreversible
Ata que deixou de selo.
Cambiou o equilibrio político,
cambiaron os xuíces,
cambiou o relato,
e o dereito retrocedeu.
Non porque desaparecese a necesidade.
Non porque se demostrase inxusto.
Senón porque non estaba ancorado nun cambio estrutural.
Dependía do marco liberal.
E o marco moveuse.
Black Lives Matter: visibilidade sen redistribución
BLM conseguiu algo enorme:
- poñer o racismo estrutural no centro do debate
- facer visible a violencia policial
- mudar o discurso público
Pero que pasou cando baixou a intensidade mediática?
- as estruturas policiais seguiron iguais
- a desigualdade material permaneceu
- o encarceramento masivo continuou
- o capital non se viu ameazado
Houbo recoñecemento.
Pouca redistribución.
Pouca transformación.
Dereitos sen base material = dereitos fráxiles
Aquí está a clave:
Un dereito sen base material
é un dereito defensivo, non emancipador.
- existe mentres convén
- mantense mentres hai consenso
- desaparece cando cambia a correlación de forzas
Se non se transforman:
- as condicións económicas
- a distribución do poder
- a relación co traballo
- a lóxica da propiedade
os dereitos son reversibles.
O erro de confundir lei con estrutura
Unha lei pode:
- prohibir
- permitir
- recoñecer
Pero non pode, por si soa:
- redistribuír poder real
- eliminar desigualdade estrutural
- romper relacións de dominación
Iso require algo máis perigoso:
cambio estrutural.
E o liberalismo evita iso sempre que pode.
Por que o sistema tolera certas loitas
Porque son compatibles cun modelo onde:
- o capital segue mandando
- a propiedade non se cuestiona
- o mercado organiza a vida
- a desigualdade estrutural continúa
O sistema pode convivir con:
- dereitos civís
- diversidade simbólica
- inclusión formal
Non pode convivir con:
- redistribución profunda
- control colectivo
- democracia económica
Aí está o límite.
A pregunta que sempre chega tarde
Aquí vai a pregunta que debería formularse antes de celebrar:
Que pasa con este dereito cando cambia o goberno, o tribunal ou o ciclo económico?
Se a resposta é “pode perderse”,
entón non está asegurado.
Está prestado.
Cambio estrutural ou retroceso asegurado
Non se trata de desprezar ningunha loita subalterna.
Ao contrario.
Trátase de entender que:
- sen transformación do modelo social
- sen loita de clases
- sen redistribución de poder material
toda vitoria é provisional.
O sistema pode ceder hoxe
para recuperar mañá.
Peche (sen falsas esperanzas)
Os dereitos non desaparecen por erro.
Desaparecen porque nunca estiveron blindados estruturalmente.
Gañar batallas legais é importante.
Pero sen cambiar o taboleiro,
o xogo segue sendo o mesmo.
E quen manda no taboleiro
sempre ten a última xogada.
Por iso,
se as loitas subalternas non se ancoran
nun cambio estrutural profundo,
non serán derrotas o que veña despois.
Serán
devolucións ao estado anterior.
Con selo legal.
Con aplausos esquecidos.
E coa mesma pregunta de sempre:
como puido pasar isto outra vez?
Deixa unha resposta